Landmark 6: Het Hezerwater
Figuur 1.
Het gebied tussen de gemeenten Riemst, Lanaken en Maastricht
wordt door een drietal valleien met waterlopen doorsneden: het
Vroenhovenwater, het Hezerwater en de Zouw. De waterpartij die we vanaf
deze plaats kunnen zien werd in 2007 aangelegd en herinnert aan het
deels verdwenen Hezerwater. De geschiedenis van dit beekje geeft
een goed inzicht in de evolutie van het landschap.De Maas vormde het landschap
Het omringende landschap is gevormd tijdens het Kwartair, van 2,5 miljoen jaar geleden tot nu, door een samenspel van grotendeels drie factoren:
1. de druk van Afrika tegen Europa, waardoor de bodem in dit gebied nog steeds stijgt
2. de afwatering van de Maas en haar zijrivieren
3. de klimaatveranderingen in het Kwartair, met een afwisseling van ijstijden en warme tijden.
Een landschap verandert altijd. Vroeger stroomde de Maas door deze streek op een niveau dat 60 m hoger lag dan nu. De grindlagen op de Sint-Pietersberg en het Kempisch Plateau vormden vroeger de bedding van de Maas. Geleidelijk sneed de Maas zich dieper in het landschap in, ook omdat het landschap door geologische krachten omhoog kwam. Na meerdere klimaat-veranderingen bereikte de Maas uiteindelijk haar huidige niveau en bepalen verschillende rivierterrassen nu het reliëf in dit gebied (zie figuur 3 en 4).
Figuur 2.
Geologisch profiel Riemst-Smeermaas.
De Maas heeft op verschillende niveaus terrassen uitgeschuurd in de onderliggende kalksteen (Krijt) en zanden (Tertiair). Uiteindelijk is het landschap bedekt geraakt door een ‘deken’ van eolische leem (löss).
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs..
Omdat klimaatveranderingen cyclisch plaatsgrijpen, kennen rivierinsnijdingen een vast patroon. Tijdens een ijstijd is het toendralandschap kaal met een vaak bevroren ondergrond. In de zomer stroomt de Maas dan door talrijke ondiepe woeste geulen in een brede verwilderde bedding en zet daarbij grind af. In de winter is de Maas bevroren. Stofwinden laten dan löss achter, een leemrijk sediment dat uiteindelijk als een deken over het landschap komt te liggen. In de warme tijden groeit hierop een dicht bos en regent het veel. De bosbodem gedraagt zich dan als een spons zodat de Maas maar één hoofdgeul heeft.
Op de overgang van een warme tijd naar een nieuwe ijstijd verdwijnt het bos, maar het klimaat is nog steeds vochtig en het regenwater kan in grote massa’s afstromen. De Maas en haar zijrivieren snijden zich dan enkele meters dieper in. Dit proces herhaalde zich in het Kwartair verschillende keren, en het zal zich waarschijnlijk blijven herhalen. Elke cyclus duurt ongeveer 50.000 tot 100.000 jaar.Wij bevinden ons nu in een warme tijd, ook wel ‘tussenijstijd’ of ‘interglaciaal’ genoemd.
Figuur
3. Ongeveer een miljoen jaar geleden stroomde de Maas over de huidige Pietersberg en het Kempisch plateau richting noorden; tussen 650.000 en 550.000 jaar geleden stroomde de Maas rondom de Dousberg (rode pijl). Na iedere ijstijd sneed de Maas zich steeds dieper in waardoor het niveau van de huidige Maasbedding 60 meter dieper ligt dan een miljoen jaar geleden.
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
Het Hezerwater
Het gebied tussen de gemeenten Riemst, Lanaken en Maastricht wordt door een drietal valleien doorsneden: het Vroenhovenwater, het Hezerwater en de Molenbeek. De waterpartij die je vanaf deze plaats kan zien, is een aangelegde herinnering aan het deels verdwenen Hezerwater.
Het Hezerwater ontspringt in het westen aan de bronnen van Herderen, Spouwen en Rosmeer. Vroeger mondde het uit in de Maas, maar sinds de aanleg van het Albertkanaal stroomt het niet verder dan het kanaal en werd de oostelijke zijde ervan een droge vallei (zie figuur 5). Momenteel zorgt ze voor de irrigatiewatervoorraad op het golfterrein. De Hezerwatervallei ligt hier aan de voet van een centraal gelegen hoogte, de zogenaamde Dousberg. De Maas slingerde een periode om de Dousberg heen waardoor een oud en hoog rivierterrasniveau gespaard bleef (zie figuur 3).
Figuur 4. Stroomgebied van het Hezerwater vóór en ná de aanleg van het Albertkanaal in de jaren 30 van de vorige eeuw.
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
In de prehistorie speelde dit riviertje een belangrijke rol. Tijdens de overgangen van warme tijden naar ijstijden sneed het Hezerwater zich steeds dieper in het landschap. Zo ontstonden langs het Hezerwater oevers met steile wanden waarin oud Maasgrind aan de oppervlakte kwam. Zowel in deze wanden als in de rivierbedding kwam vuursteen (silex) voor. Dit lokte de Neanderthalers, de eerste bewoners van deze streek, naar hier om vuursteen te verzamelen en te bewerken.
Dergelijke openluchtkampen van de Neanderthalers bevinden zich 150 meter ten westen van hier (landmark 5). Het golfterrein dat we nu zien was vroeger een leemgroeve. Aan de westrand van deze voormalige groeve werden deze kampementen tijdens archeologische opgravingen blootgelegd. Die resten zijn bewaard gebleven omdat het Hezerwater de afgelopen 140.000 jaar zijn rivierbedding naar het oosten heeft verlegd (zie figuur 5). Mocht de rivier zich naar het westen hebben verplaatst, dan hadden we deze bijzondere vindplaats waarschijnlijk nooit gekend.
Figuur
5. Impressie
rond 150.000 en15.000 jaar geleden van de plek in het landschap waar
Neanderthalers meerdere keren verbleven, kijkend vanaf de voet van de
Dousberg richting westen. In de tussenliggende tijd is het Hezerwater
steeds meer richting oosten gaan stromen, waardoor de sedimenten en de
archeologische overblijfselen in het westen gespaard zijn gebleven.Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
Archeologie
Artikel Ted Reckman Landmark 6
Alle items uit deze kolom
