Landmark 5: De Neanderthalers
Figuur 1.
De Neanderthalers waren meermaals op deze plek. De resten van hun
verblijven zijn sindsdien overdekt geraakt door vele meters sediment.
Archeologisch onderzoek van 1995 tot 2005 heeft in de voormalige
leemgroeve aangetoond dat de Neanderthalers hier onder andere kwamen om
vuursteen te verzamelen. Voor de steentijdbewoners was vuursteen van
levensbelang.Neanderthalers in Veldwezelt
De voormalige leemgroeve aan de voet van deze site, werd opgevuld voor de aanleg van het golfterrein, uitgezonderd de smalle strook van de archeologische site hier beneden.
Op deze plaats werd vanaf 1995 archeologisch onderzoek uitgevoerd. Maar liefst op vijf verschillende niveaus uit de periode van 140.000 tot 40.000 jaar geleden zijn daarbij sporen van Neanderthalerkampen aangetroffen.
Het huidige landschap is ontstaan in het Kwartair (van 2,5 miljoen jaar geleden tot nu). IJstijden en warme tijden wisselden elkaar af. Tijdens de overgangsperioden sneden de rivieren hun bedding dieper in, met als resultaat het reliëfrijke landschap dat wij nu zien. In deze regio, die deel uitmaakt van de Maasvallei, ontstonden zo de rivierterrassen.
Figuur 2. Impressie rond 115.000 jaar geleden van de plek in het landschap waar Neanderthalers meerdere keren verbleven, kijkend vanaf de Dousberg richting westen. In die tijd zochten Neanderthalers naar vuursteen in het Maasgrind dat in een steile klif dagzoomde. De klif is ontstaan door sterke insnijding van het toenmalige Hezerwater.
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs..
De vijvers op het golfterrein herinneren aan het Hezerwater, een inmiddels verdwenen zijriviertje van de Maas. Duizenden jaren geleden was dit riviertje de reden voor de Neanderthalers om hier hun kampen op te slaan. In de destijds steile oeverwanden van het Hezerwater vonden ze vuursteen (silex) tussen het Maasgrind (zie figuur 3). Vuursteen was van levensbelang voor de Neanderthalers, want ze maakten er hun werktuigen mee (zie figuur 5).
Uniek aan deze vindplaats is dat er sporen zijn van vier verschillende prehistorische menselijke activiteiten: vuursteen verzamelen, werktuigen maken, vuurplaatsen aanleggen en jachtbuit verwerken.
Neanderthalers joegen vooral op kuddedieren. Er is botmateriaal gevonden van onder meer paard, bizon, mammoet, rendier en wolharige neushoorn.
Figuur
3. Neanderthalers verzamelen vuursteen uit de grindklif.Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
Figuur 4. Dwarsprofiel grindklif nabij Neanderthalersite Veldwezelt-Hezerwater.Onderste deel profiel: situatie landschap rond 115.000 jaar geleden.
Bovenste deel profiel: situatie landschap in de huidige tijd.
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
Een aparte mensensoort
Zo’n 300.000 jaar geleden ontstond Homo neanderthalensis uit Homo heidelbergensis. Homo heidelbergensis heeft zich in Europa ontwikkeld uit de Homo erectus, een vroegere mensensoort die als eerste Afrika verlaten heeft om de andere continenten te ontdekken. De Neanderthalers leefden als soort meer dan 200.000 jaar lang en overleefden twee ijstijden in sterk veranderende landschappen.
Circa 28.000 jaar geleden zijn de Neanderthalers uitgestorven en hun plaats werd ingenomen door de huidige mens, de Homo sapiens, die 10.000 jaar eerder vanuit het zuiden Europa was binnengetrokken. Uit genetisch onderzoek blijkt dat er waarschijnlijk geen vermenging heeft plaatsgevonden tussen de
Homo neanderthalensis en de huidige mens, al zijn hier in de wetenschappelijke wereld nog discussies over. Behalve hun robuuster lichaam en grotere schedel, verschilde de Neanderthaler fysiek niet zo veel van ons.
Figuur 5. In de voormalige Veldwezelt-Hezerwater groeve opgegraven vuurstenen werktuigen en aan elkaar gepaste vuurstenen afslagen van bewoners uit de oude steentijd.
Bron: Jean-Pierre de Warrimont.
De Neanderthalers trokken in kleine groepjes door het landschap. De zomeren winterkampen werden langere tijd gebruikt (zie figuur 6). Voor speciale werkzaamheden werden er tijdelijke kampementen ingericht: voor de jacht, de werktuigproductie, het verzamelen van vuursteen of het vergaren van
knollen en vruchten. Neanderthalers jaagden vooral op kuddedieren die in hun jaarlijkse trek de waterlopen volgden.
Ze vervaardigden werktuigen die qua complexiteit en gebruiksgemak lange tijd ongeëvenaard bleven. Ook al zijn er nog niet veel aanwijzingen gevonden voor kunstuitingen en rituelen door Neanderthalers, het is wel duidelijk dat ze beschikten over een volwaardig spraakvermogen.
Figuur 6. Impressie van een zomerkamp van bewoners uit de oude steentijd in de Jekervallei.
Hank Beelenkamp naar informatie van Erik Meijs.
Neanderthalersite Veldwezelt
artikel uit monumenten, en landschappen en archeologie,
jan-feb 2008
Archeologie
Artikel Ted Reckman Landmark 5
Alle items ui deze kolom
