Landmark 2: 7400 jaar landbouw
Figuur 1.
Deze plek is uniek omdat er hier, vanaf het moment dat de eerste
Europese landbouwers zich vestigden, voortdurend landbouwactiviteiten
zijn geweest. Van vrijwel alle opeenvolgende culturen zijn sporen in de grond gevonden.
Bandkeramiek: de eerste landbouwers van Europa
7.400 jaar geleden vestigden zich op deze plaats de eerste landbouwers van Nederland vanwege het geschikte landschap. Hun cultuur wordt Bandkeramiek genoemd naar hun aardewerk, dat met ingekraste parallelle lijnen en stippen werd versierd.
Zij brachten de landbouw naar hier vanuit het huidige Hongarije via de vruchtbare Duitse lössgordel. Men heeft berekend dat de Bandkeramiek per generatie gemiddeld 250 kilometer verder migreerde, tot men in onze streek het meest westelijke punt bereikte. Deze boeren vestigden zich meestal aan de rand van een lössplateau nabij stromend
water. In die tijd was het Hezerwater of Wandal – de diepte onderaan de weg bij de witte huizen – nog watervoerend. De structuur van het landschap dat voor ons ligt – een lössplateau ingeklemd ligt tussen twee beekdalen – laat nog steeds zien waarom de Bandkeramiekers zich juist hier vestigden.
Figuur 2. Een geďdealiseerde voorstelling van een dorp uit de Bandkeramiektijd.
Bron: M.E.Th. de Groot, Op Goeden Gronden. Publicatie Rijksmuseum voor Oudheden, Leiden, 1984.
Een archeologische schatkamer
Dit gebied werd ook al lang voor de Bandkeramiekers bezocht door jager-verzamelaars. Archeologen hebben sporen gevonden van bijna alle perioden uit de menselijke geschiedenis.
Tussen 240.000 en 215.000 jaar geleden zwierf hier al de Homo neanderthaliensis in een warm klimaat. Rond het begin van de laatste ijstijd (140.000 jaar later) werd deze plek opnieuw bezocht door Neanderthalers. Dit gebied was toen een uitstekend uitkijkpunt om kuddedieren, zoals paarden en rendieren, waar te nemen die door het Maasdal trokken. Uit die tijd zijn ook sporen van de wolharige neushoorn en mammoet gevonden.
Er zijn ook vondsten uit de periode na de Bandkeramiek, nl. uit het Brons- en IJzertijdperk. In de Romeinse tijd maakte het Lanakerveld deel uit van een villalandschap dat zich uitstrekte langs de Romeinse weg vanaf de Rijn tot aan Boulogne-sur-Mer, aan de Noordzeekust.
Vanuit deze villaboerderijen werden leger en steden voorzien van voedsel. Recent is in het veld hier noordwaarts een vroeg-middeleeuwse oven gevonden.
Figuur 3. Deze kaart geeft goed aan welke rol het nog steeds zichtbare reliëf bij de prehistorische, Romeinse en vroeg-middeleeuwse vestigingen gespeeld heeft. De aanwezigheid van de contouren van het oorspronkelijk reliëf en de concentratie van vondsten zijn uniek voor Nederland.
Blijvende sporen in het landschap
De voortdurende menselijke aanwezigheid heeft haar sporen achtergelaten in het landschap. Sommige
moderne wegen volgen nog eeuwenoude tracés. Het landschap kreeg in de middeleeuwen zijn huidige
open vorm.
Na de val van het Romeinse rijk daalde de bevolking in deze streek dramatisch en raakten de plateaus van de omgeving herbebost. De Romeinse weg bleef wel intact als koningsweg waarlangs de Frankische koningen zich verplaatsten.
De wegen, die aan weerszijden van het landmark het veld in lopen, bestonden toen ook al als landwegen die vanuit Maastricht over het platteland uitwaaierden. In de dertiende of veertiende eeuw werd het Lanakerveld opnieuw ontgonnen. Toen kreeg het landschap zijn karakteristieke weidsheid.
Figuur 4. Impressie van een Romeinse villa.
Landbouw staat nooit stil
In de 18de eeuw ontstond een nieuw element in het landschap: carréboerderijen (vierkantshoeves) met
hoogstam boomgaarden in huisweiden omringd door hagen.
Nu zijn dit symbolen van het oude Limburg, ooit waren het uiterst moderne voorbeelden van de landbouwrevolutie.
Daarmee was de modernisatie nog niet voltooid. Deze omgeving biedt ook een mooi overzicht van meer recente evoluties van het landbouwbedrijf. Achter het veld waar zich dit landmark bevindt staat de bruine boerderij van Broex, een nog vrijwel intacte modelboerderij uit de jaren dertig van de vorige eeuw.
Figuur 5. Oud-Caberg (destijds Cauwenbergh) op de Ferrariskaart van 1771–1778.
Duidelijk ziet men de deels nog bestaande boerderijen aan de Van Akenweg, omgeven door hoogstamboomgaarden. Sommige hebben al een carrévorm, andere nog niet. Het dorp lag net in de toenmalige Oostenrijkse Nederlanden. Het landmark bevindt zich vlak over de toenmalige grens, tussen de beide nog bestaande landwegen in.
Archeologie
Zouwdal
Artikel Ted Reckman Landmark 2
Alle items uit deze kolom
