| Het
Europese Interregproject “Landmarks Grensschap Albertkanaal” richtte
zich in eerste instantie op de verzameling van de
historisch-wetenschappelijke informatie per landmark en het plaatsen
van de bijhorende infrastructuur in het studiegebied tussen Lanaken,
Riemst en Maastricht. Dit project eindige in de lente van 2008. Maar om
deze Landmarks op lange termijn te kunnen behouden en gebruiken, moeten
jongeren enthousiast gemaakt worden voor het erfgoed in het landschap
van het Grensschap. De Landmarks beschikken over een grote educatieve potentie. Enkele educatieve waarden worden hieronder opgesomd (we laten de toeristische waarden buiten beschouwing). 1. Omgevingsonderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis In aardrijkskunde wordt het aardoppervlak bestudeerd samen met alle beïnvloedende processen (van kosmos via klimaat tot planeetkern). De nadruk ligt op de dynamische relatie tussen de fysische ruimte en de mens. In de geschiedenis kijken we naar het tijdgebonden gedrag van de mens op Aarde. Deze taferelen spelen zich af in een landschappelijke context. Steeds meer maakt “omgevingsonderwijs” en de studie van landschapsrelaties opgang binnen deze schoolvakken. Bij de educatieve vertaling van de Landmarks koppelen we beide vakinhouden. We beschouwen een landschap als een in oorsprong natuurlijk gegeven dat in de loop van de geschiedenis steeds meer door de mens is beïnvloed. Al van in het begin exploiteert de mens het landschap (silex, werktuigen, leem, gesteenten, voedsel, water, energie, transport, …). Het is de wisselwerking tussen beide in de tijd, die voor het Grensschap Albertkanaal maar ook voor het onderwijs van belang is. De studenten van de lerarenopleiding moeten leerlingen van het secundair onderwijs leren inzicht te geven in de relatie tussen mens en landschap. Hierbij wordt gestreefd naar een duurzame relatie en bovendien moeten de leerlingen hun rol in de tijd en de ruimte inzien. We willen de geschiedenis aanwenden om inzicht te geven in de huidige interacties tussen mens en landschap. Omgekeerd willen we het landschap gebruiken om de materiële evolutie van de mens te begrijpen. We kunnen historische landschappen ‘lezen’ door te kijken naar historische feiten (cultuur, geologie, ecologie) en de recentere landschapswijzigingen te elimineren. We kijken hiervoor naar statische elementen (een bepaalde plek op een bepaald moment in de tijd) en naar dynamische elementen (een element doorheen de tijd). We passen de retrogressieve analyse toe op de lokale omgeving. Dat wil zeggen dat we vertrekken van het huidige landschap en alle mogelijke bronnen (kaarten, luchtfoto’s, artefacten, teksten, schilderijen, …) om de historische elementen te reconstrueren. 2. Visie van het Grensschap Albertkanaal De visie van het Grensschap Albertkanaal is dat het huidige landschap nog de sporen bevat (en dus ook zichtbaar kan maken) van de relatie tussen het landschap en de mens vanaf de prehistorie tot nu. Het Grensschap nodigt u uit om tijdsprongen te maken langs vele belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis. De Landmarks streven tegelijkertijd de tijdloosheid van de plek na in een omgeving die continu verandert door menselijke activiteit (wonen, industrie, landbouw, recreatie, …). Het Grensschap Albertkanaal beschouwt het landschap als een samenspel van 3 lagen. De eerste laag is wat men live ziet in het landschap: de aanwezige landschapselementen. De tweede laag is niet meer live te zien: het is het vroegere fysische landschap. De derde laag omvat datgene wat een bepaalde plek extra uniek maakt (het verhaal). In elke landschapslaag kunnen we telkens nog eens drie elementen beschouwen, weergegeven door onderstaande iconen van het Grensschap:    Cultureel erfgoed omvat alle sporen van menselijke activiteit die we van onze voorgangers overgeleverd kregen en waar we waarde aan hechten. Die waardering is subjectief maar kan opgewekt worden voor de Landmarks in het Grensschap. 3. Weerbaarheid en duurzame erfgoededucatie De Landmarks helpen bij het inbeelden en beleven van de geschiedenis, bij het exploreren van de verschillende landschapslagen en tijdperiodes. Hiermee kunnen lokale overheden zorgvuldig leren omgaan met het erfgoed in hun regio. Maar het laat ook jongeren – de toekomstige beleidsmakers – hun rol in de interactie tussen mens en landschap inzien. Ze worden geconfronteerd met de alomtegenwoordigheid van erfgoed in een veranderend landschap. Dit is een belangrijke voorwaarde voor het behoud van het erfgoed in het Grensschap en voor duurzame ruimtelijke ontwikkeling. Het Grensschap Albertkanaal is een vereniging die de Landmarks “weerbaarder” maakt temidden van het economische geweld en dit mag een voorbeeld zijn voor jongeren. De Landmarks maken erfgoededucatie tastbaar. Ze overspannen de landschapsevolutie sinds de Neanderthalers en bieden een diversiteit aan onderwerpen zodat iedereen zich ergens in kan terugvinden. Ze leggen een directe lijn tussen de prehistorie en de huidige leefwereld van de leerlingen, en tussen de lokale ruimte en de Europese ruimte. In het Grensschap kunnen leerlingen de ontwikkeling van de Europese beschaving volgen. Ze bestuderen een geografisch ruim gebied zodat erfgoededucatie beschouwd wordt in relatie tot de bredere omgeving (van Grensschap tot Europese Leemstreek). 4. Twee onderwijsniveaus De studenten van de lerarenopleiding krijgen inzicht in het belang van erfgoededucatie en verwerven methodieken om later op school zelf erfgoedprojecten te initiëren. Lokaal erfgoed en omgevingsonderwijs zijn een actueel onderwijsgegeven. Ook binnen een Europese context is er een behoefte om terug te keren naar de wortels van mens en landschap. Inzicht in het verleden levert respect op voor de huidige situatie en voor de toekomst. Met de Landmarks kunnen scholen uitgaande van de lokale omgeving aardrijkskundige en geschiedkundige processen in beeld brengen die nergens anders in België of Nederland voorkomen. De locaties van de Landmarks zijn juist gekozen omdat ze uniek zijn. Ze bieden alle leerlingen de kans om zich onder te dompelen in de lokale cultuurhistorie. 5. Didactische ondersteuning Elke Landmark is educatief opgevat. Een mobiele wand en een publicatie met een overzicht van alle informatiekubussen vervolledigen de ontsluiting van de Landmarks. Leerkrachten kunnen gebruik maken van onze wandel- en fietskaart en op de website www.grensschap.eu zijn alle Landmarks virtueel te bezoeken. Het Grensschap Albertkanaal organiseert wandelingen in de omgeving en is er afstemming met initiatieven van lokale buurt-, natuur- en heemkundeverenigingen. Een ruimte in het OC Berenhof te Veldwezelt (Lanaken) is de uitvalsbasis om de Landmarks te promoten. Studenten en leerlingen spelen via de Erfgoedbox een rol in de educatieve invulling van dit bezoekerscentrum en zo eigenen ze zich de Landmarks toe, waardoor erfgoededucatie ten volle benut wordt. |